Vruchtgebruik en registratierechten

In dit seminarie wordt een overzicht gegeven van de aandachtspunten rond vruchtgebruik en  registratierechten. Waar mogelijk, worden de theoretische regels geïllustreerd met voorbeelden uit de rechtspraak en de (Vlaamse) rulingpraktijk en worden parallellen gemaakt met de inkomstenbelasting. Ook de standpunten van de Vlaamse Belastingdienst komen aan bod.

Het seminarie gidst u door de volledige levenscyclus van het vruchtgebruik, van vestiging tot verlenging en beëindiging. Ook de schenking en de overdracht van (al dan niet met voorbehoud van) vruchtgebruik komen aan bod, en telkens wordt nagegaan welke registratierechten in welk geval van toepassing zijn (verkooprecht, schenk  belasting, verdeelrecht, algemeen vast recht...)

Bij de vestiging van vruchtgebruik wordt een onderscheid gemaakt al naargelang het vruchtgebruik onder bezwarende titel wordt gevestigd, dan wel kosteloos of in het kader van een onderhoudsplicht. In het seminarie wordt ook dieper ingegaan op de complexe problematiek van de waardering van vruchtgebruik. De gemeenrechtelijke waarderingsregel en de verschillende waarderingsmethodes voor de toepassing van de registratiebelasting zullen worden belicht, net zoals verschillende waarderingsmethodes in het kader van de directe belastingen. Er wordt ook dieper ingegaan op de nieuwe wetgeving omtrent het toepassingsgebied van het verlaagd tarief bij de aankoop van de enige eigen woning en de gevolgen hiervan op het vlak van successieplanning via de techniek van de ‘gesplitste aankoop’.

Stelselmatig rijst de vraag hoe er fiscaalrechtelijk moet worden omgegaan met een verlenging van vruchtgebruik. Dat een verlenging van vruchtgebruik juridisch gezien mogelijk is, zal (zeker sinds de invoering van Boek 3 van het burgerlijk wetboek) niemand durven betwisten. De vraag rijst evenwel of een dergelijke verlenging aanleiding kan geven tot de heffing van een evenredig registratierecht. In het kader hiervan gaat bijzondere aandacht naar een arrest van 24 januari 2025 waarin het Hof van Cassatie zich lijnrecht positioneert tegenover de visie van de Vlaamse Belastingdienst.

In de meeste "klassieke" situaties (einde vruchtgebruik door overlijden, aanwas naar blote eigenaar) is geen nieuwe registratiebelasting verschuldigd. Bij beëindiging via overeenkomst, vergoeding of overdracht soms wel. De belastingplichtige bevindt zich hier vaak in een moeilijke evenwichtsoefening tussen de indirecte belastingen enerzijds en de directe belastingen anderzijds, hetgeen aan de hand van voorbeelden duidelijk gemaakt zal worden. 

In het seminarie gaat de aandacht ook naar de schenking met voorbehoud van vruchtgebruik en naar de fiscale gevolgen van een afstand van vruchtgebruik.
                         
Een vruchtgebruik komt ook vaak aan bod in het kader van bedingen van aanwas.  Zo is het mogelijk dat de verkopers of de schenkers zichzelf een vruchtgebruik hebben voorbehouden met beding van aanwas van het voorbehouden vruchtgebruik in het voordeel van de langstlevende van beide verkopers/schenkers. De situatie is anders als de aanwas zich voordoet bij diegenen die het vruchtgebruik hebben verkregen. Beide situaties komen in het seminarie aan bod.