Kosteloos is niet zorgeloos: de fiscale behandeling van gratis activa en gratis verstrekkingen

Een vennootschap ontvangt kosteloos materiaal van een leverancier in het kader van een commerciële samenwerking. Of een klant spaart punten en krijgt bij een latere aankoop een “gratis” product. Ook wanneer goederen uit de onderneming worden gehaald voor eigen gebruik of worden geschonken aan derden, lijkt er economisch geen echte tegenprestatie te zijn. 

In al deze situaties oogt het alsof er iets gratis gebeurt, maar fiscaal is dat zelden zo eenvoudig.

Zowel in de inkomstenbelastingen als in de btw roept het kosteloos verkrijgen of verstrekken van goederen en activa tal van vragen op. De correcte waardering en fiscale behandeling leiden in de praktijk regelmatig tot discussies met de fiscus.

In een eerste deel wordt ingegaan op activa die om niet of beneden de marktwaarde worden verkregen. Tegen welke waarde moeten dergelijke activa worden opgenomen? Wanneer kan de fiscus tussenkomen als een actief tegen een te lage waarde in de boekhouding verschijnt? Welke rol spelen de boekhoudkundige waarderingsregels daarbij? En welke lessen kunnen worden getrokken uit de rechtspraak over historische kostprijs, werkelijke waarde en simulatie?

Ook vanuit fiscaal oogpunt blijft de waardering een heikelpunt. Wanneer activa gratis of tegen een opvallend lage prijs worden verkregen, rijzen vragen over de fiscale waardering, de afschrijvingsbasis en de grenzen va n een eventuele fiscale correctie.

Een bijzonder aandachtspunt vormt het einde van zakelijke rechten, zoals het recht van opstal. Wanneer een opgerichte constructie bij het einde van het recht terugvalt naar de grondeigenaar, kan die verkrijging economisch aanvoelen als een kosteloze verkrijging van een actief. Ook daar rijzen vragen over de waardering, de fiscale verwerking en het tijdstip waarop eventuele fiscale gevolgen ontstaan.

In een tweede deel komen de btw-aspecten van gratis verkregen en verstrekte goederen aan bod. Het uitgangspunt is daarbij bijzonder strikt. Wanneer een belastingplichtige goederen uit zijn onderneming onttrekt en kosteloos weggeeft, wordt die handeling in principe gelijkgesteld met een levering ten bezwarende titel zodra bij de aankoop een recht op aftrek is ontstaan.

Toch is de juiste kwalificatie cruciaal. Niet elke situatie waarin economisch iets “gratis” gebeurt, leidt ook btw-technisch tot een belastbare onttrekking. Wanneer een goed wordt meegegeven bij de aankoop van een ander goed of een dienst, kan er bijvoorbeeld sprake zijn van één economische verrichting waarvoor specifieke regels gelden. Ook loyaliteitsprogramma's, spaarpunten en promotionele acties werpen in dat verband interessante vragen op.

Verder wordt aandacht besteed aan handelsgeschenken, handelsmonsters, reclameartikelen, tombola's en promotionele campagnes. Daarnaast komen ook de bijzondere regelingen voor schenkingen aan voedselbanken, sociale organisaties en erkende goede doelen aan bod. Onder welke voorwaarden kan een onderneming goederen schenken zonder bijkomende btw-druk? En welke formaliteiten moeten daarbij worden nageleefd?

Wie denkt dat "gratis" ook fiscaal eenvoudig is, komt vaak bedrogen uit. Zowel in de inkomstenbelastingen als in de btw kunnen kosteloze verkrijgingen en verstrekkingen aanleiding geven tot onverwachte aandachtspunten en discussies. Tijdens dit seminarie worden deze thema's stap voor stap toegelicht aan de hand van rechtspraak, administratieve standpunten en talrijke praktijkvoorbeelden. Daarbij wordt duidelijk waar de risico's, maar ook de opportuniteiten voor de praktijk liggen. U krijgt daarbij een antwoord op vragen zoals:  

Inkomstenbelastingen

• Wat zijn de fiscale gevolgen wanneer een vennootschap een actief gratis verkrijgt of aankoopt tegen een opvallend lage prijs? 
• Tegen welke waarde moeten kosteloos verkregen activa fiscaal worden opgenomen? 
• Wanneer kan de fiscus ingrijpen in de waardering van activa die om niet of beneden de marktwaarde werden verkregen? 
• Wanneer is een opname tegen werkelijke waarde mogelijk en waar liggen de grenzen daarvan? 
• Hoe wordt de fiscale afschrijvingsbasis bepaald voor gratis of goedkoop verkregen activa? 
• Kan op kosteloos verkregen activa fiscaal worden afgeschreven? 
• Welke aandachtspunten gelden bij overdrachten tussen verbonden partijen of transacties tegen een vriendenprijs? 
• Welke gevolgen heeft een verkrijging beneden marktwaarde voor de latere belasting van meerwaarden? 
• Hoe wordt de werkelijke waarde van een actief aangetoond bij een fiscale controle? 
• Welke lessen kunnen worden getrokken uit de rechtspraak over gratis of goedkoop verkregen activa? 
• Welke fiscale gevolgen ontstaan wanneer een actief (zoals een gebouw bij het einde van een opstalrecht) zonder afzonderlijke vergoeding terugvalt naar de eigenaar van de grond? 
• Hoe moet een dergelijke verkrijging worden gewaardeerd en verwerkt?
• Gevolgen van gratis verstrekte goederen in het kader van commerciële acties of ten aanzien van personeel

Btw

• Wanneer leidt een gratis verstrekking van goederen tot een belastbare onttrekking voor btw-doeleinden? 
• Wanneer kan de btw op gratis weggegeven goederen toch worden afgetrokken? 
• Wat is het verschil tussen handelsgeschenken, handelsmonsters en reclameartikelen? 
• Welke voorwaarden gelden voor de btw-aftrek van handelsgeschenken? 
• Hoe beoordeelt de fiscus de grens tussen publiciteit en vrijgevigheid? 
• Kan een onderneming de btw recupereren op geschenken aan klanten en zakenrelaties? 
• Welke btw-regels gelden voor geschenken aan personeel en hun kinderen? 
• Hoe worden vouchers behandeld wanneer zij gratis worden uitgereikt? 
• Welke btw-gevolgen heeft het uitdelen van handelsmonsters en promotionele goederen? 
• Wanneer blijft de aftrek behouden bij het gratis uitdelen van goederen met een publicitair doel? 
• Wat zijn de btw-gevolgen van tombola's, wedstrijden en promotionele acties? 
• In welke gevallen is er in werkelijkheid geen sprake van een gratis levering, maar van één gezamenlijke verrichting? 
• Wanneer moet een promotionele actie worden opgesplitst over verschillende btw-tarieven? 
• Welke uitzonderingen gelden voor kleine premievoorwerpen en reclameartikelen? 
• Wanneer kan een onderneming gebruikmaken van de uitzonderingen voor schenkingen aan goede doelen, voedseloverschotten of sociale initiatieven? 
• Welke btw-regels zijn van toepassing op schenkingen aan voedselbanken en caritatieve organisaties? 
• Kan de aftrek behouden blijven bij het schenken van voedseloverschotten? 
• Welke formaliteiten moeten worden nageleefd bij schenkingen aan erkende organisaties? 
• Welke risico's ontstaan wanneer deze regels fout worden toegepast?