De rekening-courant: fiscale aandachtspunten, recente evoluties en praktische oplossingen

Een bedrijfsleider neemt doorheen het jaar regelmatig geld op uit zijn vennootschap. Soms gaat het om beperkte privé uitgaven die “tijdelijk” via de rekening courant lopen, soms om grotere bedragen. Op het einde van het boekjaar blijkt dat de rekening courant een aanzienlijk saldo vertoont. Er werd geen interest aangerekend en een duidelijke terugbetalingsregeling ontbreekt. 

Tijdens een fiscale controle rijzen meteen vragen: gaat het nog om een tijdelijk gebruik van middelen of eerder om een structurele opname? Moet hier een voordeel van alle aard worden belast? En zijn alle verrichtingen wel correct geboekt en voldoende onderbouwd? Een gelijkaardige problematiek stelt zich wanneer de bedrijfsleider zelf middelen ter beschikking stelt van de vennootschap. Op die tegoeden wordt een interest toegekend, maar rijst de vraag of die vergoeding wel marktconform is en of geen fiscale herkwalificatie dreigt. 

Deze voorbeelden tonen aan hoe snel de rekening courant tot fiscale discussies leidt.

Bij het ter beschikking stellen van middelen aan de vennootschap moet worden nagegaan of de interest marktconform is en of de wettelijke grenzen gerespecteerd worden. Zo niet, kan het overschrijdend deel als dividend worden belast. De rekening courant is dus niet altijd de meest aangewezen financieringstechniek. Daarbij mag niet uit het oog worden verloren dat de maximaal fiscaal aanvaarde rentevoet wettelijk wordt begrensd op basis van de zogenaamde MFI rentevoet, verhoogd met een vaste marge. Voor 2025 bedraagt deze maximale rentevoet 6,00 %. 

Omgekeerd, wanneer geld uit de vennootschap wordt opgenomen, kijkt de fiscus steeds kritischer. Vooral wanneer bezoldigingen of voordelen via de rekening courant lopen, neemt het risico op discussie toe.

Daarnaast spelen ook juridische en economische factoren een steeds grotere rol. Banken houden bij kredietanalyses rekening met de solvabiliteit van de vennootschap en verminderen het eigen vermogen met het bedrag van de rekening courantschuld. Een omvangrijk debetsaldo kan dus rechtstreeks leiden tot moeilijkheden bij het verkrijgen van financiering. 

Ook vennootschapsrechtelijk is voorzichtigheid geboden: een bestuurder die gratis of goedkoop leent van zijn vennootschap, kan zijn bestuurdersaansprakelijkheid in het gedrang brengen wanneer de vennootschap hierdoor in financiële problemen komt. In extreme gevallen kan een structureel debetsaldo zelfs worden gekwalificeerd als misbruik van vennootschapsgoederen, een strafrechtelijk misdrijf wanneer sprake is van bedrieglijk opzet en benadeling van de vennootschap of haar schuldeisers.

De rekening courant kan bovendien onverwachte gevolgen hebben bij vereffening of verkoop van de vennootschap. Wanneer de rekening courantschuld groter blijkt dan de beschikbare liquidatiebonus, kan de vennootschap onvoldoende middelen hebben om de verschuldigde roerende voorheffing te betalen, waardoor de bestuurder verplicht wordt om bijkomende middelen in te brengen. Ook bij een aandelenverkoop moet een debetsaldo doorgaans eerst worden aangezuiverd, wat de onderhandelingspositie van de bedrijfsleider kan verzwakken.

Ook de compensatie van saldi verdient onze aandacht. Wanneer een bedrijfsleider tegelijk een schuld en een vordering heeft tegenover zijn vennootschap, worden die in principe automatisch verrekend, voor zover ze vaststaand en opeisbaar zijn. Doorslaggevend is niet de boeking, maar het moment waarop de schuld of vordering ontstaat. De compensatie kan dus vroeger spelen dan de boeking, met impact op de belastingberekening. Dit kan zowel het voordeel van alle aard beïnvloeden als de berekening van interesten op een creditsaldo.

De rekening courant blijft een bron van discussies. Niet alleen de behandeling van interesten, maar ook de kwalificatie van verrichtingen, de compensatie van saldi en de omzetting naar een lening zorgen voor discussies. 

Daarnaast rijst de vraag hoe een debetsaldo fiscaal efficiënt kan worden afgebouwd. Mogelijkheden zoals de toekenning van een loon of tantième, een dividenduitkering, een kapitaalvermindering of de overdracht van een rekening courantvordering vanuit een andere vennootschap hebben elk hun eigen fiscale en juridische gevolgen. Zo is een loon of tantième aftrekbaar voor de vennootschap, maar zwaar belast bij de bedrijfsleider, terwijl een dividend niet aftrekbaar is en onderworpen blijft aan roerende voorheffing. Een kapitaalvermindering kan fiscaal bijzonder interessant zijn wanneer zij wordt aangerekend op gestort kapitaal, zeker wanneer dit kapitaal bestaat uit vastgeklikte reserves. De overdracht van een vordering vanuit een andere vennootschap kan dan weer een zeer efficiënte manier zijn om een debetsaldo te neutraliseren zonder bijkomende belastingheffing.

In dit seminarie is het de bedoeling om, naast de juridische aspecten vooral de fiscale aspecten van het gebruik en de werking van de rekening courant te onderzoeken. Daarbij krijgt u onder meer een overzicht van de rechtspraak en rechtsleer, de recente evoluties in de fiscale praktijk en de concrete aandachtspunten die tijdens controles steeds opnieuw naar voren komen. De centrale vraag blijft hoe de rekening courant op een correcte, veilige en fiscaal optimale manier kan worden gebruikt, en welke alternatieven vandaag beschikbaar zijn om middelen tussen bedrijfsleider en vennootschap te structureren.

Tijdens dit seminarie krijgt u onder meer een antwoord op de volgende vragen:

• Wat is het fiscale regime van interesten op een creditsaldo van de rekening-courant?
• Wanneer dreigt een herkwalificatie van interesten in dividend?
• Wat zijn de fiscale gevolgen als geen of onvoldoende interest wordt aangerekend?
• Wanneer ontstaat bij een debetsaldo een belastbaar voordeel van alle aard?
• Kunnen bezoldigingen en voordelen zomaar via de rekening-courant worden geboekt?
• Is het mogelijk een debetsaldo af te bouwen of om te zetten in een lening?
• Welke concrete oplossingen bestaan er om een debetsaldo van de rekening-courant af te bouwen?
• Kan een debetsaldo worden gecompenseerd met een creditsaldo?
• Welke boekingen springen het meest in het oog bij een fiscale controle?
• Wanneer is er sprake van misbruik van de rekening-courant?
• Welke aandachtspunten gelden bij verrichtingen tussen verbonden vennootschappen?
• Is het regime van de abnormale of goedgunstige voordelen van toepassing bij het gebruik van de rekening-courant tussen verbonden vennootschappen?
• Kan een kwijtschelding van een rekening-courantschuld leiden tot een belastbare bedrijfsleidersbezoldiging?
• Speelt het attractiebeginsel daarbij een rol en kan dit vermoeden in de praktijk worden weerlegd?
• Eindigt de taxatie van het voordeel wanneer de bedrijfsleider zijn opdracht stopzet? Speelt het verschil tussen vruchtgebruik en blote eigendom daarbij een rol?
• Welke fiscale en juridische aandachtspunten gelden bij de tenlasteneming van vennootschapsverliezen door de bedrijfsleider?
• Wat zijn de gevolgen bij overlijden van de bedrijfsleider?
• Kan een creditsaldo worden geschonken?
• Zijn er betere alternatieven dan werken via rekening-courant?
• Is de terbeschikkingstelling van financiële middelen via een rekening-courant vandaag nog een geschikte manier om inkomen uit een vennootschap te halen? Zijn er betere alternatieven?