Gevolgen voor de vennootschap bij de ontbinding van het huwelijksstelsel: waardering, verdeling en fiscale aandachtspunten

Vennootschappen worden opgericht tijdens het huwelijk of bouwen meerwaarde op tijdens het huwelijk. Bij de ontbinding van het huwelijksstelsel – door echtscheiding, overlijden of een wijziging – rijst meteen de vraag wat er gebeurt met de aandelen en/of de waarde die werd gecreëerd. Behoren de aandelen tot het gemeenschappelijk vermogen of zijn zij eigen? Heeft de andere echtgenoot recht op een vergoeding? En welke rol spelen dividenden, rekening-couranten en niet-uitgekeerde winsten en liquidatiereserves?

Centraal staat de kwalificatie van de aandelen. Aandelen die op naam van één echtgenoot staan, zijn niet automatisch eigen vermogen. Of zij eigen dan wel gemeenschappelijk zijn, hangt af van het huwelijksstelsel en vooral van de wijze waarop zij werden verkregen. In het wettelijk stelsel is daarbij doorslaggevend met welke middelen de aandelen werden gefinancierd. Aandelen die tijdens het huwelijk worden aangekocht met gemeenschappelijke middelen, behoren in principe tot het gemeenschappelijk vermogen, ook wanneer zij slechts op naam van één echtgenoot zijn ingeschreven.

Net daar ontstaan in de praktijk discussies. 

Zelfs wanneer aandelen als eigen worden gekwalificeerd, stopt de analyse niet. Indien gemeenschappelijke middelen hebben bijgedragen aan de financiering of de groei van de vennootschap, kunnen vergoedingsrechten ontstaan ten voordele van de gemeenschap. De bepaling en waardering daarvan zijn sterk afhankelijk van de concrete omstandigheden en vormen in de praktijk vaak het kernpunt van het geschil.

Een afzonderlijk aandachtspunt vormt de behandeling van de inkomsten uit de vennootschap. Dividenden en bezoldigingen behoren in principe tot het gemeenschappelijk vermogen. Wanneer inkomsten echter beperkt worden uitgekeerd en winsten in de vennootschap worden gereserveerd, wordt waarde theoretisch aan de gemeenschap onttrokken. In bepaalde gevallen kan dan een vergoeding verschuldigd zijn voor beroepsinkomsten die niet werden uitgekeerd. Net de toepassing en berekening van dit mechanisme geeft vaak aanleiding tot discussie.

De analyse beperkt zich dus niet tot de aandelen zelf. Ook de geldstromen tussen aandeelhouder en vennootschap en de manier waarop inkomsten zijn verwerkt, bepalen mee de uiteindelijke afrekening.

Een bijkomende moeilijkheid is de waardering van de aandelen op het ogenblik van de ontbinding. 

Hoewel de vennootschap een afzonderlijke rechtspersoon blijft, kan de ontbinding van het huwelijksstelsel ook doorwerken op het niveau van de onderneming zelf. Discussies over zeggenschap of overdracht van aandelen kunnen de continuïteit onder druk zetten. Statuten, aandeelhoudersovereenkomsten en een doordachte vermogensplanning zijn daarbij cruciaal.

Recente rechtspraak bevestigt dat deze problematiek zeer concreet is. Zo is er het arrest van 5 maart 2026 van het Grondwettelijk Hof. 
Daarnaast mogen de fiscale gevolgen niet worden onderschat. De waardering van de aandelen, de vergoedingsrechten en de gemaakte afspraken bij de verdeling kunnen belangrijke fiscale implicaties hebben.

Tijdens deze uiteenzetting wordt ingegaan op de kwalificatie van aandelen, de waardering en de afrekening bij de ontbinding van het huwelijksstelsel, evenals op de impact voor de vennootschap en de betrokken partijen. Daarbij komen onder meer volgende vragen aan bod:

• Wanneer behoren aandelen tot het gemeenschappelijk vermogen en wanneer blijven zij eigen vermogen? 
• Welke vergoedingsrechten ontstaan wanneer gemeenschappelijke middelen hebben bijgedragen aan de waardeopbouw van de vennootschap? 
• Hoe worden aandelen gewaardeerd bij de ontbinding van het huwelijksstelsel? 
• Welke rol spelen dividenden, bezoldigingen en niet-uitgekeerde winsten bij de afrekening? 
• Kan een ex-echtgenoot aandeelhouder worden of blijven tegen zijn wil? 
• Welke gevolgen heeft een overlijden voor aandelen in een familiale vennootschap? 
• Welke impact heeft een wijziging van het huwelijksvermogensstelsel op de vennootschap? 
• Welke rol spelen statuten, aandeelhoudersovereenkomsten en vermogensplanning om conflicten te vermijden? 
• Welke fiscale aandachtspunten zijn relevant bij vereffening en verdeling?