Schenkingen in evolutie: van hand- en bankgiften tot internationale toepassingen

De schenking blijft een vaste waarde in de vermogens- en successieplanning. Wie tijdens zijn leven vermogen wil overdragen, kan dat op verschillende manieren doen. Elke techniek heeft haar eigen juridische en fiscale aandachtspunten. De materie blijft evolueren. De regionale wetgevers passen de regels aan. De fiscale administratie publiceert standpunten en voorafgaande beslissingen. Ook de rechtspraak stuurt de praktijk bij.

Op het eerste gezicht lijkt schenken eenvoudig. Een ouder wil vermogen overdragen aan zijn kinderen. Dat kan via een notariële schenking. Bij roerende goederen gebeurt dat vaak informeler. Een geldsom wordt overgeschreven, goederen worden afgegeven of effecten worden overgedragen. Toch rijzen meteen belangrijke vragen. Wanneer is er juridisch sprake van een schenking. Hoe wordt ze bewezen. Moet ze worden geregistreerd. En wat als de schenker kort nadien overlijdt.

We vertrekken vanuit de algemene principes van de schenking en bespreken recente ontwikkelingen, met focus op de hand- en bankgiften. Daarbij gaat bijzondere aandacht naar bewijs, registratie, timing en de fiscale gevolgen bij overlijden. Essentieel is het onderscheid tussen de schenking zelf en het bewijs ervan. Zo kan een pacte adjoint dienen om een reeds uitgevoerde hand- of bankgift te bewijzen, zonder de schenking zelf tot stand te brengen.

Recente rechtspraak en de praktijk rond MyMinfin tonen het belang van een correcte uitvoering en documentering. Een pacte adjoint moet in principe digitaal worden aangeboden voor registratie. Bij onvolledigheid kan die worden geweigerd, met als risico erfbelasting bij overlijden van de schenker. In dossiers met gevoelige timing moet tijdig worden beoordeeld of digitale registratie volstaat dan wel een notariële tussenkomst nodig is. Een bankgift komt pas tot stand bij de effectieve overschrijving; een intentie of document volstaat niet.
Ook het onderscheid tussen handgift en bankgift blijft actueel. Een eenzijdige erkenning door de begiftigde wordt bij handgiften fiscaal anders behandeld dan bij bankgiften, wat vragen oproept in het licht van het gelijkheidsbeginsel. Tegelijk krijgt de handgift opnieuw meer aandacht, waarbij eenvoudige technieken juridisch en fiscaal correct moeten worden uitgevoerd.

Naast de hand- en bankgift komen ook andere alternatieve schenkingstechnieken aan bod. In het seminarie worden de verschillende technieken één voor één besproken en afgetoetst op hun voor- en nadelen. Zo komen onder meer de notariële schenking, de schenking onder last en de rechtstreekse schenking via een onderhandse overeenkomst aan bod. Ook minder evidente technieken zoals de zogenoemde bierroute en de onrechtstreekse schenking worden behandeld.

Bijzondere aandacht gaat naar de schenking onder last. Daarbij rijst onder meer de vraag welke lasten mogelijk zijn, hoe zwaar een last mag zijn en wanneer de kwalificatie als schenking in het gedrang komt. Een verrichting is in beginsel ofwel kosteloos ofwel bezwarend, wat van belang is voor de beoordeling of een schenking onder last haar karakter behoudt.

Bij een last in het voordeel van een derde kunnen specifieke fiscale gevolgen optreden. De waarde van de last kan in mindering komen van de belastbare grondslag van de hoofdschenking, maar kan tegelijk worden beschouwd als een afzonderlijke schenking aan de derde. Wanneer die pas later uitwerking krijgt, kan dat leiden tot een herziening van de eerder geheven schenkbelasting. Het tijdstip waarop de last effectief speelt, is daarbij doorslaggevend.

Ook situaties waarin bestaande schenkingen later worden gewijzigd of waarin een eerdere niet-geregistreerde schenking opnieuw opduikt in een Belgische notariële akte komen aan bod.

Tot slot staan we stil bij internationale schenkingen. Zodra een schenking een grensoverschrijdend element bevat, rijzen bijkomende vragen. Waar heeft de schenker zijn fiscale woonplaats? Gaat het om roerende of onroerende goederen? Welke staat is heffingsbevoegd? En kan er dubbele belasting ontstaan?

Onder meer de volgende vragen komen aan bod

• Wanneer is er juridisch sprake van een schenking? 
• Wat is het verschil tussen een notariële schenking, een handgift en een bankgift? 
• Welke rol speelt het pacte adjoint bij het bewijs van een hand- of bankgift? 
• Hoe kan een hand- of bankgift vandaag spontaan worden geregistreerd? 
• Wanneer biedt een notariële tussenkomst meer zekerheid dan digitale registratie via MyMinfin? 
• Wat zijn de gevolgen wanneer de schenker overlijdt binnen de verdachte periode? 
• Welke risico’s ontstaan bij een laattijdige of onvolledige registratie? 
• Waarom krijgt de handgift opnieuw meer aandacht? 
• Waarom worden handgiften en bankgiften fiscaal niet altijd op dezelfde manier behandeld? 
• Welke aandachtspunten gelden bij onrechtstreekse schenkingen? 
• Welke mogelijkheden en grenzen gelden bij een schenking onder last? 
• Wanneer wordt een last in een schenking te zwaar? 
• Wat zijn de fiscale gevolgen wanneer een last in het voordeel van een derde wordt bedongen? 
• Wat gebeurt er wanneer een vroegere niet-geregistreerde schenking later opnieuw in een Belgische notariële akte opduikt? 
• Welke aandachtspunten rijzen bij internationale schenkingen? 

Het seminarie biedt een stand van zaken van de schenking als techniek van vermogens- en successieplanning. De klemtoon ligt op hand- en bankgiften binnen het bredere kader van de schenking. De bedoeling is vooral dat u de aandachtspunten herkent die in de praktijk het verschil kunnen maken tussen een vlotte vermogensoverdracht en een fiscale discussie achteraf.