Vertrouwensbeginsel en behoorlijk bestuur in de praktijk: kan u de fiscus nog vertrouwen?

Stel u het volgende voor.

Een vennootschap past jaar na jaar dezelfde fiscale techniek toe. De fiscale administratie onderzoekt het dossier bij verschillende controles en formuleert geen opmerkingen. Alles lijkt in orde.

Tot bij een volgende controle hetzelfde dossier opnieuw wordt onderzocht en de fiscus plots een ander standpunt inneemt. Wat jarenlang werd aanvaard, wordt nu verworpen, met belastingverhogingen en navorderingen als gevolg.

De belastingplichtige blijft achter met enkele fundamentele vragen:

• Mag de fiscus zomaar terugkomen op een eerder ingenomen standpunt?
• Moet een belastingplichtige kunnen vertrouwen op een vaste gedragslijn van de administratie?
• Wat als dat eerdere standpunt juridisch fout blijkt te zijn?
• Speelt het een rol dat er een akkoord werd gesloten, een ruling bestaat of de praktijk jarenlang werd aanvaard bij controles?

De rechtspraak over het vertrouwensbeginsel en de beginselen van behoorlijk bestuur heeft de voorbije jaren een belangrijke evolutie doorgemaakt. Daardoor rijst steeds vaker de vraag in welke mate een belastingplichtige mag vertrouwen op een eerder standpunt van de administratie en welke grenzen daarbij gelden voor de fiscus.

Recente rechtspraak toont aan dat de fiscus niet altijd zonder meer kan terugkomen op een jarenlang aanvaarde werkwijze. Wanneer een bepaalde praktijk gedurende langere tijd zonder opmerkingen werd aanvaard, kan een plotse koerswijziging vragen doen rijzen vanuit het oogpunt van de rechtszekerheid en de beginselen van behoorlijk bestuur.

Het vertrouwensbeginsel speelt bovendien niet alleen een rol bij fiscale controles. Ook rulings, administratieve standpunten en akkoorden met de fiscus kunnen verwachtingen creëren waarop belastingplichtigen zich later beroepen. Daarnaast doen zich geregeld situaties voor waarin verschillende overheden of administraties een uiteenlopende visie innemen. Ook dan rijst de vraag in welke mate een belastingplichtige mag vertrouwen op een eerder ingenomen standpunt.

Het Hof van Cassatie heeft daarbij bevestigd dat belastingplichtigen hun handelen onder bepaalde omstandigheden mogen afstemmen op standpunten van de administratie die gerechtvaardigde verwachtingen creëren. De rechtspraak blijft deze principes verder verfijnen, waardoor het vertrouwensbeginsel vandaag een steeds belangrijkere plaats inneemt binnen het fiscaal recht.

Tijdens dit seminarie bespreken we aan de hand van recente rechtspraak wanneer een belastingplichtige zich met succes op het vertrouwensbeginsel kan beroepen, welke grenzen de fiscus daarbij moet respecteren en waar de rechtspraak vandaag de lijnen trekt.

Daarbij komen onder meer volgende vragen aan bod:

• Kan de fiscus terugkomen op een jarenlang aanvaard standpunt?
• Wanneer ontstaat een vaste gedragslijn van de administratie?
• In welke mate is een akkoord met de fiscus bindend?
• Kan een belastingplichtige zich beroepen op het vertrouwensbeginsel wanneer het administratieve standpunt juridisch onjuist blijkt?
• Welke rol spelen rulings en andere administratieve standpunten?
• Wanneer schendt de fiscus de beginselen van behoorlijk bestuur?
• Waar liggen vandaag de grenzen van het vertrouwensbeginsel?